انحراف ستون فقرات نوعی آسیب جسمانی است که به طور اختصاصی مربوط به ناهماهنگی مهره ها و در نهایت بد شکلی ستون فقرات می شود.

چنین انحرافی مستقیماً بر روی تراز و توازن ستون مهره ها تاثیر می گذارد که البته عوامل مختلفی مثل شرایط مادرزادی، اختلالات عصبی عضلانی، آسیب ها و وضعیت نامناسب بدن در طولانی مدت منجر به پدیدار شدن این انحراف خواهد شد.

انحراف ستون فقرات به سه نوع تقسیم بندی می شود:

• اسکولیوز: به معنی انحنای جانبی ستون فقرات است به گونه ای که فرم طبیعی بدن به شکل S یا C در می آید.
• کیفوز: به معنی بیرون زدگی بیش از حد قسمت فوقانی کمر است که منجر به ایجاد قوز یا گرد شدن ظاهر ستون فقرات خواهد شد.
• لوردوز: انحنای بیش از حد پایین کمر به سمت داخل است به گونه ای که گودی کمر بیش از حد طبیعی عمیق شده و شکم به سمت جلو حرکت می کند در نهایت این حالت تعادل بدن را بر هم می زند.

انحراف ستون فقرات نقش مهمی در پشتیبانی و انعطاف پذیری بدن دارد، اگر سیستم اسکلتی بدن به ویژه ستون فقرات دچار چنین آسیبی شود نمی تواند از سیستم عصبی مرکزی محافظت کند.

در نتیجه پدیدار شدن هرگونه ناهنجاری در انحنای ستون فقرات احتمال آسیب رسیدن به سیستم نخاعی وجود داشته و ممکن است این وضعیت غیر طبیعی باعث آسیب به بخش های حساس بدن شود.

دلایل انحراف ستون فقرات چیست؟

ستون فقرات نقش مهمی در سلامت و ساختار ظاهری بدن دارد اما دلایل مختلفی مثل خوابیدن در جهت نامناسب یا رشد استخوان ها در جهت اشتباه شرایط را برای این نوع انحراف فراهم می کند.

موارد دیگر از جمله تکرار حرکت های ناصحیح، رژیم غذایی نامناسب و سوء تغذیه، استرس و اضطراب از جمله دلایل مهمی هستند که بر انحراف تاثیرگذار خواهند بود.

چند مورد از مهمترین دلایل انحراف ستون فقرات که جزو شایع ترین بیماری های ستون فقرات می باشد را بررسی خواهیم کرد تا در این مورد اطلاعات و آگاهی کافی داشته باشید، مهمترین موارد شامل:

ایدیوپاتیک

ایدیوپاتیک مهمترین و شایعترین علت انحراف ستون فقرات است.

علت دقیق چنین آسیبی مشخص نیست اما متخصصان و محققان اعتقاد دارند که عوامل ژنتیکی و رشد غیر طبیعی ستون فقرات در پدیدار شدن این آسیب نقش بسیار مهمی دارد.

شرایط مادرزادی

یکی از دلایل مهم ایجاد ناهنجاری در ستون فقرات شرایط مادرزادی است که از بدو تولد در افراد ایجاد می شود.

ناهماهنگی در رشد ستون فقرات و یا اختلال در عملکرد این عضو مهم باعث می شود تا این تغییرات و ناهنجاری عملکرد تمامی بخش های سیستم اسکلتی را مختل کند.

دلایل عصبی عضلانی

آسیب های عصبی و عضلانی به عنوان دلایل اولیه انحراف ستون فقرات شناخته نمی شود بلکه به عنوان یک پیامد ثانویه می توان از بیماری های عصبی عضلانی به عنوان زمینه آسیب هایی مثل فلج مغزی یا دیستروفی عضلانی یاد کرد.

البته با وجود آسیب های عصبی و عضلانی احتمالاً بیماران تغییراتی در وضعیت ستون فقرات تجربه می کنند.

خوابیدن در جهت نامناسب

اگر افراد برای مدت طولانی در جهت نامناسبی قرار بگیرند و مدت زمان زیادی را در این حالت خوابیده یا نشسته بمانند به طور غیر مستقیم باعث ایجاد انحراف در ستون فقرات می شود.

گاهی اوقات خوابیدن در جهت نامناسب علت اصلی انحراف ستون فقرات نیست بلکه می تواند به عنوان عامل تشدید کننده آن شناخته شود و به مرور زمان آسیب های جبران ناپذیری را در بدن ایجاد می کند.

در صورتی که هنگام خوابیدن موقعیت و پوزیشن نامناسبی داشته باشید در طولانی مدت با وجود فشار و تنش زیادی که در عضلات، رباط ها و ستون فقرات ایجاد می شود، احتمالاً انحراف ستون فقرات پدیدار خواهد شد.

تمامی حالات گفته شده در صورت تداوم باعث کشیدگی عضلات می شود در نتیجه التهاب و درد و انحراف ستون فقرات باعث می شود تا سیستم اسکلتی فرم و حالت طبیعی خود را از دست بدهد.

تکرار حرکات نامناسب

تعداد زیادی از استخوان ها و مهره ها در ستون فقرات وظیفه حمایت از نخاع را بر عهده دارند و به نوعی باعث انعطاف پذیری و پایداری عضلات و رباط ها در بدن می شوند.

زمانی که حرکات و اقدامات نامناسب و البته مکرر اتفاق می افتد ایجاد تنش و فشار زیاد بر روی ستون فقرات در نهایت باعث انحراف در آن خواهد شد.

رشد استخوان ها در جهت نامناسب

اگر در روند رشد استخوان ها ختلالی ایجاد شود به مرور زمان ساییدگی یا فشرده شدن آنها بر روی یکدیگر باعث می شود تا شرایط طبیعی بدن مختل شود.

این وضعیت در نهایت باعث دفرمه شدن ستون فقرات می شود و به معنی تغییر شکل طبیعی آنها خواهد بود.

عدم توازن در استخوان های کمر به ویژه ستون فقرات باعث می شود تا انحرافی در این محدوده ایجاد شود که قسمت های مختلف بدن را تحت تاثیر منفی قرار خواهد داد.

رژیم غذایی محدود و سوء تغذیه

متخصصان و محققان همواره توصیه می کنند که تاثیر رژیم غذایی را بر سلامت جسمی خود نادیده نگیرید.

در صورتی که افراد رژیم غذایی نامناسب داشته باشند و دچار سوء تغذیه شوند، احتمالاً این مسئله به طور مستقیم و غیر مستقیم تاثیر منفی خود را بر سلامت استخوان ها و ستون فقرات اعمال خواهد کرد.

این مسئله اغلب در بین کودکان شایع است و در صورتی که با وجود رژیم غذایی نامناسب ویتامین ها و مواد معدنی و پروتئین به حد کافی به بدن نرسد باعث کاهش مقاومت استخوان ها شده و ضعف و نرم شدن استخوان ها باعث تغییر شکل آنها خواهد شد.

تغذیه نامناسب عامل مهمی برای کاهش جذب کلسیم و ویتامین D در بدن است.

این دو عنصر مهم برای سلامت استخوان ها حیاتی هستند پس مهم است که حتماً رژیم غذایی خود را اصلاح کرده و مواد خوراکی ارزشمند را استفاده کنید.

تنش، استرس و اضطراب

استرس و اضطراب تاثیر منفی بر روی سلامت عمومی بدن ایجاد می کند، شاید تصور کنید که تنش ها و نگرانی هایی که در طی شبانه روز متحمل میشوید فقط بر سلامت روانی تاثیر می گذارد.

شاید جالب باشد بدانید که استرس و اضطراب اگر به طور مکرر ادامه پیدا کند و برای کنترل و مدیریت آن اقدامات موثر انجام نشود به مرور زمان باعث آسیب های جسمانی از جمله انحراف ستون فقرات خواهد شد.

زمانی که افراد دچار استرس می شوند ترشح هورمون کورتیزول در بدن افزایش پیدا می کند، افزایش سطح کورتیزول در بدن منجر به ضعیف تر شدن سیستم ایمنی می شود.

در نتیجه آن کاهش مقاومت بدن به انواع بیماری ها و عفونت ها باعث می شود تا افراد با مشکلات جسمانی مختلف مواجه شوند.

به طور کلی در شرایطی که استرس و اضطراب مداوم باشد سیستم ایمنی به مرور ضعیف تر شده و افراد مستعد ابتلا به بیماری ها و عوارض فیزیکی خواهند شد.

علائم انحراف ستون فقرات

نشانه های انحراف ستون فقرات بر اساس شدت و نوع انحنا متفاوت است، انحنای ستون فقرات اگر قابل مشاهده باشد با اطمینان می توان گفت که این آسیب اتفاق افتاده و این وضعیت ناهموار و نامتعارن به شکل قوز و برجستگی در پشت کمر یا چرخش ستون فقرات به طرفین دیده می شود.

انحراف با علائمی مثل کمردرد همراه است، این علامت شایع برای بزرگسالان بیش از کودکان تجربه می شود و احتمالاً این درد می تواند به دیگر نقاط بدن سرایت کند.

در صورتی که انحراف ستون فقرات افزایش پیدا کند دامنه حرکتی بدن محدودتر می شود و انجام فعالیت های روزانه برای بیماران دشوار خواهد شد.

انحراف ستون فقرات با علائمی مثل ناهمواری باسن یا شانه همراه است. تراز ناهموار ستون فقرات می تواند باعث شود که یک سمت لگن یا شانه بالاتر از دیگری دیده شود.

خستگی یکی از نشانه های مهم انحراف ستون فقرات است، از آنجایی که بدن تلاش می کند تعادل و وضعیت مناسب خود را حفظ کند باعث خستگی سریع تر بیماران خواهد شد.

اگر انحراف ستون فقرات در موارد شدید به صورت اسکولیوز یا کیفوز دیده شود این انحراف شدید ممکن است ریه ها را تحت فشار قرار داده و منجر به مشکلات تنفسی می شود.

اسکولیوز معمولاً هنگام خم شدن به جلو بیشتر قابل توجه است. گاهی اوقات ممکن است کودک بدون اینکه خود یا والدینش متوجه این بیماری شوند، اسکولیوز خفیف داشته باشد.

این اغلب به این دلیل است که معمولاً در دوران نوجوانی و بزرگسالی رخ می‌دهد، زمانی که کودکان معمولاً خجالتی هستند و والدین آنها با نگاه کردن به پشت برهنه آنها متوجه مشکل نمی‌شوند.

اگر اسکولیوز شدید شود، می‌تواند باعث تغییر شکل بیشتر شود. دلیل این امر این است که وقتی ستون فقرات به یک طرف خم می‌شود، استخوان‌های کوچک (مهره‌ها) که ستون فقرات را تشکیل می‌دهند نیز با بدتر شدن منحنی پیچ می‌خورند.

این باعث می‌شود تمام عضلات، رباط‌ها و دنده‌هایی که به آنها متصل هستند، به همراه آنها پیچ بخورند. در نتیجه:

اگر اسکولیوز در ناحیه قفسه سینه رخ دهد، دنده‌ها و تیغه‌های شانه از پشت به صورت برآمدگی در یک طرف بیرون می‌زنند. همچنین ممکن است یک شانه پایین‌تر از شانه دیگر و یک شانه بالاتر از شانه دیگر باشد.

اگر اسکولیوز در ناحیه کمر رخ دهد، می‌تواند باعث کج شدن لگن به سمت جلو در یک طرف شود و یک پا ممکن است کوتاه‌تر از پای دیگر به نظر برسد.

در صورتی که اسکولیوز شدید باشد و درمان نشود، می‌تواند در مراحل بعدی زندگی مشکلاتی ایجاد کند.

به عنوان مثال، اگر ناهنجاری در ناحیه قفسه سینه بسیار شدید باشد، فرد ممکن است دچار کمردرد شدید و مشکلات قلبی و تنفسی شود. با این حال، این شرایط نادر هستند.

تشخیص انحراف ستون فقرات

برای تشخیص اسکولیوز، اغلب نوعی غربالگری اولیه، مانند تست خم شدن به جلو آدام، انجام می‌شود که شاخص‌هایی برای این بیماری ارائه می‌دهد، یا فرد متوجه تغییرات در وضعیت بدن مربوط به اسکولیوز می‌شود.

تشخیص اسکولیوز در بزرگسالان به اندازه کودکان و نوجوانان چالش برانگیز نیست، زیرا اسکولیوز بزرگسالان می‌تواند دردناک باشد، در حالی که اسکولیوز در کودکان به ندرت دردناک است.

از آنجا که رشد اسکلتی کودکان و نوجوانان هنوز کامل نشده است، ستون فقرات آنها دائماً در حال رشد و افزایش طول است.

استخوان‌ها با تغییر مسیر رشد خود با فشار منحنی اسکولیوز سازگار می‌شوند، اما در بزرگسالی، از آنجا که استخوان‌ها هنوز به طور کامل رشد نکرده‌اند، فشار ناشی از منحنی غیرطبیعی باعث درد می‌شود.

در بزرگسالان، تشخیص اغلب با درد در ناحیه کمر یا دردی که به بازوها و پاها سرایت می‌کند، تأیید می‌شود.

دکتر بابک سیف زاده ابتدا با انجام آزمایش خم شدن به جلو (یا با مشاهده یا با استفاده از اسکولیومتر) اسکولیوز را بررسی می‌کند. در طول این آزمایش، کودک شما با پاهای جفت و زانوهای صاف به جلو خم می‌شود.

پزشک به پشت کودک شما نگاه می‌کند و به دنبال تفاوت در شکل دنده‌ها در هر طرف می‌گردد. این کار باعث می‌شود ناهنجاری‌های ستون فقرات قابل توجه‌تر و تشخیص آنها آسان‌تر شود.

علاوه بر این، پزشک به کودک شما در حالت ایستاده نگاه می‌کند و بررسی می‌کند که آیا لگن و شانه‌ها در یک راستا هستند و آیا سر در مرکز لگن قرار دارد یا خیر.

برای رد سایر علل ناهنجاری‌های ستون فقرات، پزشک ممکن است یافته‌های عصبی غیرطبیعی، تفاوت طول اندام‌ها و سایر مشکلات جسمی را نیز بررسی کند.

ممکن است برای ارائه تصویری واضح از ستون فقرات کودک شما، عکس‌برداری با اشعه ایکس انجام شود.

به طور کلی، انحناهای بیش از 25 درجه به اندازه کافی شدید در نظر گرفته می‌شوند که نیاز به درمان داشته باشند.

درمان انحراف ستون فقرات

یادگیری در مورد درمان‌های مختلف ممکن برای اسکولیوز می‌تواند به شما در یافتن راه‌حلی برای وضعیتتان و داشتن زندگی بهتر کمک کند. برخی از این موارد عبارتند از:

ورزش

اگرچه تمرینات تقویت عضلات مرکزی بدن می‌توانند درد کمر را کاهش دهند، اما برخی از تمرینات ممکن است ضرر بیشتری نسبت به فایده داشته باشند، از جمله خم شدن کمر، خم شدن بیش از حد گردن به جلو یا چرخش قسمت میانی کمر.

ورزش‌های با شدت بالا، پربرخورد یا رقابتی می‌توانند فشار زیادی بر ستون فقرات وارد کرده و مشکل را بدتر کنند.

ورزش‌هایی که نیاز به پریدن زیاد دارند، مانند ژیمناستیک و باله، نیز می‌توانند اسکولیوز را تشدید کنند.

دویدن مسافت‌های طولانی، به خصوص روی سطوح سخت، به ستون فقرات فشار وارد می‌کند و مشکل را بدتر می‌کند.

بلند کردن وزنه‌های سنگین می‌تواند ستون فقرات را فشرده یا کوتاه کند. وزنه‌های سبک تا متوسط ​​یا کتل‌بل برای افراد مبتلا به اسکولیوز بهترین هستند.

تمرینات زیادی برای بهبود ستون فقرات شما وجود دارد.

پزشک و فیزیوتراپیست شما می‌توانند به شما در یافتن بهترین ورزش مناسب انحراف ستون فقرات کمک کنند و به شما در تقویت مهره‌ها و عضلات اطراف ستون فقرات کمک کنند.

بریس‌های کمر

بریس‌های کمر می‌توانند برای اصلاح انحنای ستون فقرات، به ویژه در دوران نوجوانی، استفاده شوند.

در کودکانی که هنوز در حال رشد هستند، پوشیدن بریس در اطراف بدن می‌تواند به جلوگیری از بدتر شدن انحنا کمک کند.

بریس‌ها معمولاً از پلاستیک ساخته می‌شوند. افراد مبتلا به این بیماری باید بریس را 24 ساعته بپوشند.

بریس زیر لباس معمولی پوشیده می‌شود و از روی لباس قابل مشاهده نیست، بنابراین در فعالیت‌های روزانه اختلالی ایجاد نمی‌کند.

دارو درمانی

داروهای خوراکی و موضعی راه خوبی برای کمک به کاهش درد و فشار ناشی از انحنای ستون فقرات هستند.

این داروها می‌توانند مسکن‌های بدون نسخه، مسکن‌های قوی‌تر، شل‌کننده‌های عضلانی یا پمادهای موضعی باشند.

از آنجایی که دارو به تنهایی نمی‌تواند ستون فقرات را صاف کند، اغلب به عنوان یک درمان مکمل استفاده می‌شود.

فیزیوتراپی

فیزیوتراپی یکی از موثرترین درمان‌ها برای انحنای ستون فقرات است که ممکن است به طور مستقل یا همراه با سایر درمان‌ها استفاده شود.

بسته به شدت انحنا و سایر ویژگی‌های فیزیکی بیمار، متخصص ارتوپدی تعداد جلسات و روش‌های فیزیوتراپی را تعیین می‌کند.

سپس فیزیوتراپیست با ارائه برنامه ورزشی، تمرینات اصلاحی، ماساژ و دستگاه‌های مخصوص، درمان را آغاز می‌کند.

فیزیوتراپی به شما کمک می‌کند فشار کمتری را به دلیل بیماری تحمل کنید و خیلی سریع بهبود یابید.

جراحی

در بیشتر موارد، اسکولیوز را می‌توان بدون جراحی اصلاح یا مدیریت کرد، اما مواردی وجود دارد که نیاز به مداخله جراحی دارند.

ورزش یا بریس می‌تواند به اصلاح انحنای غیرطبیعی کمک کند، اما اگر انحنا شدید باشد، پزشک ممکن است جراحی را توصیه کند.

برای اصلاح یا حفظ انحنای مورد نظر، جراح مهره‌ها را به هم جوش می‌دهد یا میله‌هایی را در ستون فقرات قرار می‌دهد.

کودک ممکن است هر شش ماه تا یک سال برای تنظیم میله‌ها با رشد کودک، نیاز به جراحی داشته باشد.

با نزدیک شدن کودک به بلوغ، پزشک معمولاً مهره‌های کمر را به هم جوش می‌دهد.

اگر نگرانی در مورد سایر مشکلات سلامتی وجود ندارد یا اگر مشکل قابل کنترل است، در صورت امکان سعی کنید از جراحی خودداری کنید و برای دستکاری ستون فقرات به یک متخصص کایروپراکتیک مراجعه کنید.

رژیم غذایی سالم

مکمل‌های غذایی اغلب برای افراد مبتلا به اسکولیوز بسیار مفید هستند.

ویتامین D3 استخوان‌ها و عضلات را قوی نگه می‌دارد و همچنین از کمبود سایر ویتامین‌هایی که ممکن است در اسکولیوز نقش داشته باشند، جلوگیری می‌کند.

نشان داده شده است که بسیاری از گیاهان دارویی درد ناشی از اسکولیوز را کاهش می‌دهند، مانند کورکومین، زنجبیل، آرنیکا، کندر، پونه کوهی، روغن ماهی و متیل سولفونیل متانول (MSM).